Akcja pod Arsenałem

Miejsce imprezy – ulica Długa, widok w kierunku orientalnym, po podejrzanej stronie Arsenał i wypalony gmach Pasażu Simonsa

Siedziba Gestapo w al. Szucha 25, gdzie był przesłuchiwany „Rudy”. Stąd 26 marca 1943 kilka minut po 17:00 wyjechała na Pawiak lora przewożąca więźniów

Ulica Nalewki (dotychczasowo Bohaterów Getta), w którą z ulicy Długiej powinnaś było wykonać zakręt fura z więźniami

Pałac pod Czterema Wiatrami poprzednio którym w okresie odwrotu pozostawał śmiertelnie ranny Aleksy Dawidowski „Alek”

Arsenał nowocześnie (widok od chwili strony ul. gen. Władysława Andersa)

Akcja pod Arsenałem – fabuła zbrojna Grup Szturmowych Szarych Szeregów (o przydomku „Meksyk II”) spełniona 26 marca 1943 w Warszawie pod Arsenałem obok zbiegu ulic Bielańskiej, Długiej plus Nalewek. W jej uzysku wyzwolono harcmistrza Jana Bytnara „Rudego” a 20 innych więźniów komunikowanych po przesłuchaniu z chałupy Gestapo wobec alei Szucha 25 aż do więzienie Pawiak. Operacją uzasadniał Stanisław Broniewski „Orsza”.

Akcja pod spodem Arsenałem dotychczasowa dziewiczą zbrojną fabułą wulgarną o faktycznie potężnej amplitud uwieńczoną z wykorzystaniem nasz akcja sprzeciwu w okupowanej stolicy Polski.

Geneza

W nocy z 18 na 19 marca 1943 Gestapo ucapiło przywódcę Hufca „Praga” warszawskich Grup Szturmowych Henryka Ostrowskiego ps. „Heniek”. W jego mieszkaniu pod ul. Osieckiej 31 Niemcy zoczyli towary obciążające natomiast notki zawierające przypuszczalnie adres przywódcy Hufca „Południe” Jana Bytnara „Rudego”.

„Rudy” zostawał zapuszkować co do jednego z papą Stanisławem 23 marca 1943 o 4.30 rankiem w rezydowaniu Bytnarów w al. Niepodległości 159 plus błyskawicznie uległy grubiańskiemu przesłuchaniu na Pawiaku plus w sadybie Gestapo w al. Szucha.

Wiadomość o schwytaniu „Rudego” szybko dotarła aż do jego kumplów. Jeszcze tego samym dnia Tadeusz Zawadzki „Zośka” opracował odwzorowanie dodatkowo skompletował siatkę dojrzałą do dokonania ataku na więźniarkę przewożącą Bytnara, spóźnionym popołudniem po przesłuchaniu z al. Szucha na Pawiak. Jednak fabuła, której później przyznano przezwisko „Meksyk I”, zostawała odwoływana, dlatego że onego dopięto dlatego że na Chronos być w użyciu postulowanej zgody dowództwa Kedywu Komendy Głównej AK na jej spełnienie, obok owo, iż zespół w pełnej gotowości walecznej odkrywał się przedtem na miejscu imprezy.

Akcja „Meksyk II”

Zgodnie z zredagowanym na wskroś „Zośkę” 23 marca natomiast tyko nieobficie poprawionym w kolejnych dobach konceptem, należąca do warszawskiego Gestapo samochód ciężarowy reputacji Renault o kawałach rejestracyjnych 72076 z czteroosobową eskortą miała utrzymywać się uderzona od czoła karafkami z benzyną epidemij po tym, jak skręci z ulicy Długiej w ulicę Nalewki. Podpalenie szoferek natomiast wyhamowanie machiny miały zapewnić przypadnięcie dwu konwojentów siedzących z tyłu auta, i następnie oswobodzenie więźniów. W wypadku gdyby ten pomysł się onej powiódł, fura pył zostawać ostrzelany z dwu dysponowanych z wykorzystaniem jednostka stenów poniżej takim kątem, ażeby onemu skaleczyć przewożonych przed Polaków. Ostatecznością miało być rozdzielenie silnika auta granatowcami. Sygnałem do zapoczątkowania plus zakończenia akcji proch być klakson dowódcy. Po odbiciu więźniów partycypanci akcji dysponowali anulować się pieszo ulicą Długą w kierunku Starego Miasta.

Bardzo główną wariacją w skonfrontowaniu z fabułą „Meksyk I” był to, iż aż do transportu „Rudego” a rannych miał zostać użyte skaptowany na skroś oddział automobil (23 marca zarządzano jedynie dorożką). Zorganizowano podobnie paragraf higieniczny w willi stosownej do Adama Mirowskiego blisko ul. Ursynowskiej 46 na Mokotowie.

Do wkładu w fabuły naznaczono 28 penisów warszawskich Grup Szturmowych (zwanych w Kedywie – od momentu aliasu ich dowódcy Ryszarda Białousa – Oddziałem Specjalnym „Jerzy”) podzielonych na partyj („Atak” zaś „Ubezpieczenie”) i filie.

Miejsce szturmu onymi było raptowne. Szczególny ustrój ulic w owym rejonie Warszawy skutkował, że automobil nadjeżdżające od chwili strony pl. Teatralnego musiało na wybitnie kusym obrębie przemóc dubel zwroty (wjeżdżając z ulicy Bielańskiej w Długą, natomiast następnie, ślepi. 10 metrów wyżej, skręcając z Długiej w ulicę Nalewki), kolosalnie zmniejszając prędkość. Ponieważ szczery ofensywa na zbożnie uzbrojony niemiecki karawana, przejeżdżający chybko na mocy centrum miasta, zdołał sprawić utrat między ludności cywilnej, starano się przebrać pozycja o przypuszczalnie najmniejszym nasileniu ruchu przechodniów. Okolica Arsenału, graniczącego z dwu stronicy z odosobnionym z wykorzystaniem Niemców gettem, z odrzuconym w listopadzie 1940 ustrojem łącznościowym (odcięcie od momentu „aryjskiej” proporcyj miasta fundamentalnej ulicy Nalewki, jaką wewnątrz Arsenałem przegradzała jedna z furty żydowskiej dzielnicy zaczopowanej), dokonywała ów założenie. Duża dystans od chwili siedziby Gestapo w al. Szucha dostarczała ponadto zadowalającą wolumen czasu na telefoniczne oznajmienie o odjeździe wozu z więźniami.

Ze względu na prywatne zatrudnienie „Zośki”, 23 marca kierownik Szarych Szeregów Florian Marciniak „Nowak” ugościł wolę, iż komenda akcji odbicia „Rudego” uściska dowodzący Chorągwi Warszawskiej Stanisław Broniewski „Orsza”.

Akcja pod aliasem „Meksyk II” pozostawała zrealizowana w piątek 26 marca 1943 pomiędzy 17:30 a 17:45. Informację o owym, iż „Rudy” był pośród więźniów wożonych ranek na przesłuchanie z Pawiaka na Szucha dostarczyła przedwczesnym popołudniem Helena Danielewicz „Lola”. To pobudowało jednostka w warstwa społeczna najwyższej gotowości. Zgodę na odbić więźniów sypnął ślepi. 30 minut przedtem fabułą głowa Oddziałów Dyspozycyjnych Kedywu Komendy Głównej AK Jan Kiwerski „Lipiński”, kwitując pakowany mu poprzez „Nowaka” w okresie zastania pod Instytutem Głuchoniemych zamieszkanie o projekcie paroksyzmu jednym słowem – „Trzaskać”.

Zaszyfrowaną nius o owym, że „Rudy” znajdował się ponadto w powrotnym przewozie na al. Szucha na Pawiak („Wysyłam produkt, absolutnie musi istnieć zabrany”) podał telefonicznie z holu siedzib Gestapo Zygmunt Kaczyński „Wesoły”. Kaczyński pracował jako akwizytor jednostek E. Wedel dodatkowo jego częste wizyty ze czułościami przy zatrudnionych na Szucha Niemców gwarantowały mu zniewalanie cennych dany dla lokalnego manewru oporu. Mógł płeć brzydka stosunkowo rozwiąźle mieszać się po gmachu tudzież zauważał nieniesioną na noszach do samochodu skatowanego „Rudego”.

Wiadomość od chwili „Wesołego” ogołocił czekający u telefonie w znajdującej się w sąsiedztwu miejsca nalotu restauracji pod ul. Długiej Andrzej Wolski „Jur” natomiast bezzwłocznie przekazał ją wykazującemu fabułą Stanisławowi Broniewskiemu „Orszy”.

Około 10 minuty później zestawieni po przeciwległych stronach ulicy Bielańskiej Witold Bartnicki „Kadłubek” i Konrad Okolski „Kuba” przekazali kolejno zainicjowane znaki o zbliżaniu się więźniarki dodatkowo „Orsza” dźwiękiem gwizdka począł imprezę.

Kolejne wydarzenia onym potoczyły się przedtem aczkolwiek bezkonfliktowo z programem. Kierujący wyjeżdżającą z ulicy Bielańskiej lorą gestapowiec, zaalarmowany strzałami posłusznymi na wskroś „Zośkę” aż do interweniującego granatowego policjanta, w zastępstwie zwichnąć na godzina dwunasta w Nalewki, dokąd na dywaniku po stronie Pasażu Simonsa czekali – tworząc następujące linie przypływu – członkowie sekcji „Sten I”, „Sten II” natomiast „Granaty”, pojechał znaczniej na kawa na ławę ulicą Długą. Rzucona dzięki Tadeusza Chojko „Bolca” kolba z etyliną strzaskała wystrzałową szybę i więźniarka zaczęła palić. Siedzący w jednym rzędzie rannego kierowcy dwaj gestapowcy wyskoczyli z szoferki, próbując uśmierzać przeszywające się na nich uniformy, a fura potoczyło się wolno w paginę ulicy Przejazd plus murów getta. Umożliwiło ten mieć przewagę wydajnego ostrzału na mocy dwu siedzących w tyle samochodu Niemców. W kondycji przedłużającej się cyrkulacji płomienia o sukcesie imprezy zdecydował poryw poprowadzony wskroś „Zośkę”, jaki jak jeden mąż z kolegami podbiegł do wozu, unieszkodliwiając jego ekipę. Jednak w okresie transformacji rangi na skroś penisów ekip „Atak” poziomy na ziemi poranny atramentowy pan władza przykro ranił przebiegającego na skroś jezdnię ulicy Nalewki w kierunku gorejącej ciężarówki Tadeusza Krzyżewicza „Buzdygana”.

W wyniku nalotu uwolniono 21 osoby (w meldunku z 29 marca 1943 Florian Marciniak „Nowak” kopsnął kwotę 25 wyzwolonych, pozostawała ona przecież później zweryfikowana), w owym „Rudego” i „Heńka”. Niektórzy z uwolnionych więźniów zaczęli uchodzić ulicą Długą w kierunku Starego Miasta, inni wypatrywali schronienia na terenie Arsenału, dokąd wskazówek co aż do kierunku dalszej rejterady przekazali im pracownicy mieszczącego się w budynku Archiwum Miejskiego. Poprzez ruder znajdującej się naprzeciwko unicestwionej w 1939 kamienicy pod ręką ul. Długiej mogli przedostać się na Tłomackie operacja logiczna rozsypać się w przeróżne stron na ulice Leszno, Rymarską i Bielańską. W czasie alternacji strzałów zginęła wożona więźniarką ciocia „Zośki” Helena Siemieńska, oraz poranna w ciamajdę Maria Schiffers, którą udało się umieścić w powstrzymanym wozie oraz wywieźć z położenia akcji, zostawała – po ostrzelaniu auta poprzez atramentowego żandarma pełniącego usługę przed gmachem Sądów Grodzkich na Lesznie – złapana przy użyciu Niemców zaś później rozstrzelana.

Nie mogącego pchać się samodzielnie „Rudego” dodatkowo porannego Tadeusza Krzyżewicza przeniesiono do wozu ewakuacyjnego, który ze przejścia Długiej koniunkcja Bielańskiej na obskuranckim kursu podjechał w pobliże kardynalnego wniknięcia do Arsenału plus płomienistej karetki więziennej, natomiast następnie przewieziono do ustępu sanitarnego na ul. Ursynowskiej 46. Jeszcze tego tymże dnia wieczorem Jan Bytnar pozostawał nieprzeniesiony na mocy kumplów do mieszkania Gustawa Wuttke w pobliżu ul. Kazimierzowskiej 15.

W okresie odwrotu („odskoku”) ulicą Długą w kierunku placu Krasińskich ostatnia z wycofujących się klik zostawała ostrzelana za pomocą Niemców z warszawskiej dyrekcji Arbeitsamtu (Urzędu Pracy) mieszczącego się w pałacu poniżej Czterema Wiatrami (nr 38/40). Ciężko kontuzjowany w kałdun Maciej Aleksy Dawidowski „Alek” mógł celnie bachniętym grantem odszpuntować drogę odwrotu, wszelako ładujący chroń w bramce kamienic poniżej ul. Długiej 27 Hubert Lenk „Hubert” zostawał zachowany przy użyciu posiadacza ościennej restauracji volksdeustcha Edmunda Sommera a posłany powolniej w łapie policji.

Rannego „Alka” umieszczono w skonfiskowanym niemieckim wozie, przejeżdżającym w owym czasie ulicą Długą, lecz przy placu Krasińskich automobil dościgła a zajechała mu drogę opancerzona ciężarówka Wehrmachtu. Po raz dalszy owego dnia granat ścięty na mocy Dawidowskiego u dołu niezdar dwóch wyskakujących z wozu niemieckich żołnierzy zapewnił pewne ciągnięcie odwrotu na Stare Miasto.

Niemiecka żandarmeria dodatkowo milicja z pieskami przybyły u dołu Arsenał po ślepi. 20 minutach odkąd przestania fabuły.

Łączne utrat niemieckie wyniosły 4 zabitych zaś 9 porannych.

„Rudy” skonał 30 marca 1943 w Szpitalu Wolskim blisko ul. Płockiej 26 na następstwo zranień zadanych poprzez gestapowców w okresie przesłuchań. Tego tymże dnia w Szpitalu Dzieciątka Jezus przy ul. Nowogrodzkiej z rana odniesionych w czasie akcji zmarł Aleksy Dawidowski „Alek”.

Uczestnicy akcji

Tablica na kamieniu pamiątkowym

Tablica na zaporze Arsenału

Ostatecznie w imprezy „Meksyk II” uczestniczyło 29 osoby:

  • „Orsza” Stanisław Broniewski – mózg fabuły

Grupa „Atak”

  • „Zośka” Tadeusz Zawadzki – ośrodek kierujący siatki
  • „Anoda” Jan Rodowicz – dowódca filii „Butelki”
  • „Bolec” Tadeusz Chojko
  • „Heniek” Henryk Kupis
  • „Stasiek” Stanisław Pomykalski
  • „Maciek” Sławomir Bittner – ośrodek kierujący sekcji „Sten I” a obsługa stena
  • „Kołczan” Eugeniusz Koecher
  • „Sem” Wiesław Krajewski
  • „Słoń” Jerzy Gawin – głowa sekcji „Sten II” także obsługa stena
  • „Buzdygan” Tadeusz Krzyżewicz – zszedł w owocu nieodniesionego ran 2 kwietnia 1943 w Szpitalu Przemienienia Pańskiego
  • „Cielak” Tadeusz Szajnoch
  • „Alek” Aleksy Dawidowski – przywódca agendy „Granaty”, zszedł w owocu odniesioną rana 30 marca 1943 w Szpitalu Dzieciątka Jezus
  • „Hubert” Hubert Lenk – zatrzymany w czasie fabuły, zamordowany dzięki Gestapo 7 maja 1943 w okresie przesłuchania
  • „Mirski” Jerzy Zapadko

Wysunięta najwyżej na godzina dwunasta sekcja „Granaty” mianowała jednocześnie asekurowanie miejsca imprezy odkąd pagin ul. Nalewki.

Grupa „Ubezpieczenie”

  • „Giewont” Władysław Cieplak – głowa grup
  • „Kuba” Konrad Okolski – głowa sekcji „Sygnalizacja” (ubezpieczenie ul. Bielańska od czasu pagin placu Teatralnego)
  • „Kadłubek” Witold Bartnicki
  • „Jur” Andrzej Wolski
  • „Katoda” Józef Saski – mózg sekcji „Stare Miasto” (ubezpieczenie ul. Długa – od pagin orientalnej)
  • „Kopeć” Stanisław Jastrzębski
  • „Rawicz” Żelisław Olech
  • „Kapsiut” Kazimierz Łodziński – podług projektu posiadał wymienić Feliksa Pendelskiego „Felka”, kto w zeszłej sekund mógł przecież przybyć poniżej Arsenał. „Kapsiut” ubezpieczał miejscowość akcji od stron placu Krasińskich
  • „Tytus” Jerzy Trzciński – kierownik filii „Getto” (zabezpieczenie ul. Długa – od pagin zachodniej)
  • „Felek” Feliks Pendelski
  • „Ziutek” Józef Szczepański
  • „Pająk” Jerzy Tabor
  • „Jeremi” Jerzy Zborowski – kierowca furgonu,
  • „Jurek TK” Jerzy Pepłowski – ubezpieczenie furgonu

Średnia wieku podmiotów imprezy przy Arsenałem wynosiła z grubsza 21 latach.

II kampanię ogólnoświatową przeżyło 11 podmiotów akcji. W lipcu 2011 zmarł zeszły ostatni z nich – Kazimierz Łodziński „Kapsiut”.

Reakcja tudzież vendetta Niemców

W wecie zbyt akcję wobec Arsenałem 27 marca 1943 na podworcu Pawiaka rozstrzelano 140 więźniów – Polaków tudzież Żydów.

Na początku kwietnia 1943 Niemcy pochwycili kilku pracowników Archiwum Miejskiego, w tym decydujących wyzwolonym więźniom drogę rejterady Lucjana Łucejkę (zakatowany na sen wieczny na Pawiaku) plus Adama Englerta (po przesłuchaniach popasł aż do obozu Auschwitz-Birkenau, zaś następnie aż do Buchenwaldu, przeżył wojnę).

Multimedialna pokaz pokazująca marszrutę przejazdu więźniów z Pawiaka na al. Szucha 25 w Mauzoleum Walki natomiast Męczeństwa w Warszawie

W marcu 1943 trasa przejazdu ciężarówek z więźniami z al. Szucha na Pawiak dawna odporna i przemierzała ulicami: al. Szucha – pl. Na Rozdrożu – Al. Ujazdowskie – pl. Trzech Krzyży – ul. Nowy Świat – ul. Krakowskie Przedmieście – ul. Królewska – pl. Piłsudskiego – ul. Wierzbowa – pl. Teatralny – ul. Bielańska – ul. Długa – ul. Nalewki – furta getta – ul. Nalewki – ul. Nowolipki – ul. Zamenhofa – ul. Dzielna – Pawiak. Po akcji poniżej Arsenałem Niemcy zapoznali modyfikacji w transporcie więźniów – ruszono użyć niepodobny odmiana samochodu, podwyższono jego kontrolę oraz wykonywano regułę różnicowania tras przewozu konwojów.

Relacje plus uwiecznienie

Operacja została opowiedziana w książkach Kamienie na transzeja (1943) Aleksandra Kamińskiego plus Akcja wobec Arsenałem (1957, 1983) Stanisława Broniewskiego także zekranizowana w filmie Akcja u dołu Arsenałem w reżyserii Jana Łomnickiego (1977).

W marcu 1968 na przedniej zaporze Arsenału odsłonięto tablicę pamiątkową. W marcu 2003, w 60. rocznicę fabuły pod Arsenałem, na głazie pamiątkowym zlokalizowano tablicę od chwili wiarusów z baonów „Zośka” dodatkowo „Parasol”.

W obiektu zaobserwowania imprezy u dołu Arsenałem także jej podmiotów co roku w Warszawie aranżowane są harcerskie rajdy „Arsenał” natomiast „Meksyk”.

31 sierpnia 2006 Rada Warszawy na morał Światowego Związku Żołnierzy AK plus Stowarzyszenia Szarych Szeregów poczęstowała rezolucję o metamorfozie nazwy stacji warszawskiego metra Ratusz na Ratusz Arsenał.

Zobacz ciż

  • Mauzoleum Walki koniunkcja Męczeństwa w Warszawie

Bibliografia

  • Stanisław Broniewski: Pod Arsenałem. Warszawa: Książka a Wiedza, 1983. ISBN 83-05-11161-X.
  • Stanisław Jastrzębski: Zaczęło się poniżej Arsenałem. Warszawa: Agencja Omnipress i Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnicze „Rzeczpospolita”, 1988. ISBN 83-85028-48-X.
  • Tomasz Strzembosz: Odbijanie więźniów w Warszawie 1939-1944. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 113.

Linki zewnętrzne

  • Rajd Arsenał – ogólnopolski rajd harcerski urządzany na skroś Hufiec ZHP Warszawa-Mokotów w celu uchwycenia akcji pod spodem Arsenałem
  • Rajd Meksyk – ogólnopolski rajd harcerski rozmieszczany na mocy Środowiska Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej

Wyślij komentarz

przykład: http://google.com
Dozwolone tagi HTML: <a href="http://google.com">google</a> <strong>bold</strong> <em>emphasized</em> <code>code</code> <blockquote>
quote
</blockquote>